KNVvL Afdeling Zeilvliegen

De zon verwarmt de aarde en de aarde verwarmt de atmosfeer van onder af naar boven toe. De mate waarin de temperatuur afneemt met de hoogte is van groot belang in weersystemen, en voor de vorming van voor zeilvliegen geschikte thermiek. Als warme lucht opstijgt komt zij minder onder druk te staan, zodat zij uitzet; hierdoor loopt de temperatuur terug.

Jaren van metingen over de hele wereld hebben ertoe geleid de gemiddelde daling te bepalen op 0,65 graden Celsius per 100 meter. Dus met iedere honderd meter dat je een berg oploopt, wordt het, gemiddeld, 0,65° Celsius kouder. Gelukkig voor diegenen onder ons die graag thermiek vliegen, hebben sommige stukjes van de atmosfeer afwijkende temperatuursverlopen, afhankelijk van plaatselijke verwarmingseffecten en vochtigheid. Zo koelt droge lucht gemiddeld 1° Celsius per 100 meter af ('Droog' wil hier zeggen dat alle aanwezige vocht in dampvorm is en nog niet gecondenseerd).

Wanneer een 'luchtbel', verwarmd door contact met de -door de zon verwarmde- aarde, begint te stijgen, koelt hij gewoonlijk 1° Celsius per 100 meter af. Zolang de omringende lucht koeler is, zal de bel blijven stijgen. Als de temperatuur van de omringende lucht per 100 meter slechts 0,65° Celsius lager wordt, zal die omringende lucht op zekere hoogte dus warmer zijn dan 'onze luchtbel'. Hij zal dan terugzinken naar de aarde. Deze conditie wordt 'stabiel' genoemd. Wanneer echter de omringende lucht per 100 meter sneller afkoelt dan de luchtbel, zal de bel steeds blijven stijgen, omdat hij, hoewel hij natuurlijk ook afkoelt, toch relatief warmer is dan de omringende lucht. Op een bepaald moment is de waterdamp in de bel zo afgekoeld dat deze condenseert, en dat doet het stijgen afnemen. Er vormt zich op dat punt een wolk. Deze conditie wordt onstabiel genoemd. Onstabiele condities leiden tot thermiek, en maken het voor zeilvliegers mogelijk tot soms kilometers hoog te stijgen, zodat het ook mogelijk wordt om grote afstandsvluchten te maken.

Soms worden wolken gevormd door dusdanige grote 'luchtbellen' dat deze zich ontwikkelen tot heel erg grote wolk-opeenhopingen met machtige donkere toppen, genaamd Cumulonimbus. In de spreektaal worden ze vaak Cunims genoemd en als ze groot genoeg zijn kunnen ze onweersbuien veroorzaken. In de buurt van zo'n wolk heersen turbulenties waar grote verkeersvliegtuigen vaak nog een omweg voor maken. Wee de zeilvliegpiloot die door zo'n wolk overvallen wordt. Het is dus zaak de ontwikkeling van de wolken tijdens het vliegen in de gaten te houden.