KNVvL Afdeling Zeilvliegen

Turbulentie

Vliegen met een zeilvlieger in dynamische lift betekent lange tijd achtereen in de nabijheid van de grond vliegen, en dat bij hogere windsnelheden dan in menige andere vorm van luchtvaart. Turbulentie is dus van grote invloed, want deze kan controleverlies tot gevolg hebben. Turbulentie is een verstoring van de laminaire luchtstroming door een of andere kracht van buitenaf.

Wanneer lucht stroomt rond een glad, gestroomlijnd voorwerp, dan zal het de vorm van het oppervlak volgen. Scherpe hoeken en plotselinge vormveranderingen echter zullen turbulentie veroorzaken. (Denk maar aan hoe het wateroppervlak van een stromende rivier wordt verstoord door uitstekende rotsen, of achter een brugpijler.) De wervelingen worden veroorzaakt doordat de luchtstroming niet graag een scherpe hoek omgaat. Statische kolken kunnen ontstaan die op dezelfde plaats blijven en rondwervelen; deze worden rotors genoemd.
Wanneer een horizontale stroming gepenetreerd wordt door thermische luchtstromingen dan kunnen er ook turbulente wervelingen ontstaan. De mate van turbulentie is afhankelijk van de windsterkte en de thermische activiteit. Bij harde wind zijn de condities vaak niet thermisch, omdat de thermiekbronnen te snel afkoelen door de wind, of de bellen verwaaien. Turbulente lucht opsporen is een kwestie van de aanwijzingen in de omgeving interpreteren. Rook van schoorstenen, boomtoppen, landerijen en wateroppervlakken geven vaak een naderende vlaag aan. Vlagerige wind is een groter probleem dan gewoon harde wind.
 
De landing

Tijdens het vliegen moet men altijd verdacht zijn op turbulentie. Hoe dichter je je bij de grond bevindt, des te riskanter wordt de situatie als je met turbulentie te maken krijgt. Immers, er zal dan weinig tijd zijn een eventuele stuurfout te herstellen. Tijdens de landing kan je door een loskomende bel opzijgezet worden, waardoor je niet op je voorgenomen landingsplek afvliegt. In het algemeen gesproken kan een voorzichtige piloot dergelijke toestanden voorkomen.

Landen in de verkeerde richting ten opzichte van de wind is een van de meest voorkomende ongevallen-oorzaken in het zeilvliegen. Wie met de wind mee landt (zgn. down-wind landing) zal een grondsnelheid hebben die de som is van de windsnelheid en de vliegsnelheid van zijn toestel. Afremmen is er dan niet meer bij. De enige mogelijkheid is dan in vlieghouding blijven liggen en het toestel te laten uitrijden op zijn wielen (als je tenminste zo verstandig was wielen te gebruiken), terwijl je met je harnas over de grond glijdt. Als het landingsveld groot genoeg is, zal er weinig aan de hand zijn, maar je moet natuurlijk niet de pech hebben obstakels tegen te komen.
Ook hier echter geldt dat ervaring, vaardigheid en voorzichtigheid veel ellende kunnen voorkomen. Het is nuttig met ervaren piloten te spreken en bij locale piloten te informeren.
Een strategisch geplaatste windzak is een nuttig hulpstuk, maar vergeet niet dat ook de windzak alleen aangeeft wat in zijn onmiddellijke omgeving gebeurt. Niet alleen de geometrie van het landingsterrein kan er de oorzaak van zijn dat er verschillende 'winden' waaien, maar ook de aanwezigheid van kloven, bergketens of een typische dalvorm kan er de oorzaak van zijn dat juist aan het eind van de middag, op het moment dat veel zeilvliegers gaan landen, de wind plotseling 180° draait.

Leer te letten op tekens die de windrichting aangeven. Golven in het koren, rimpels in vijvers (het kalme water is altijd de bovenwindse kant), de kleur van de bladeren aan de bomen, ja zelfs de richting waarin grote vogels landen. (Die zijn ook niet gek en landen altijd tegen de wind in). Als je interesse ontwikkelt in observatie van het weer, zal je een beter en veiliger piloot worden...gegarandeerd.